Ułatwienia dostępu

Przejdź do głównej treści

Label-free super-resolution imaging using non-linear exogenous photon avalanche backlight

18 listopad 2026

Tytuł: Label-free super-resolution imaging using non-linear exogenous photon avalanche backlight

Autorzy: S. Karmegam, M. Szalkowski, M. Misiak, K. Prorok, D. Szymański, A. Bednarkiewicz*

Czasopismo: Advanced Science

DOI: 10.1002/advs.78676

Oglądanie struktur mniejszych niż około połowa długości fali światła zwykle wymaga albo wyznakowania próbki barwnikami fluorescencyjnymi – co może zaburzać funkcjonowanie żywych komórek lub zmieniać właściwości badanych układów fotonicznych – albo skomplikowanej i kosztownej aparatury. Naukowcy z Instytutu Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN we Wrocławiu, wspólnie z badaczem z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, zaproponowali zupełnie inne podejście: mikroskopię TAB (ang. transmission avalanche backlight), czyli bezznacznikowe obrazowanie superrozdzielcze, w którym sama próbka pozostaje nienaruszona.

Kluczowym elementem jest kryształ wykazujący lawinę fotonów – w tej pracy mikrokryształy LiYF4 domieszkowane jonami tulu – umieszczony bezpośrednio przy próbce i pełniący rolę skrajnie nieliniowego, świecącego „podświetlenia”. W takim materiale natężenie emisji rośnie z wysoką potęgą natężenia wzbudzenia (tu ok. 8–9 potęgą), dlatego skanująca wiązka lasera bliskiej podczerwieni pobudza kryształ do świecenia tylko w obrębie „wirtualnej apertury” węższej niż ograniczona dyfrakcyjnie plamka. Jednocześnie nawet niewielkie osłabienie wiązki przez próbkę jest wzmacniane przez lawinę w silny spadek luminescencji. W efekcie kontrast na krawędzi nanometrowej warstwy złota wzrósł z ok. 40% do 90%, a szczegóły o rozmiarze ok. 180 nm zobrazowano laserem 1064 nm – ok. 2,5 razy poniżej granicy dyfrakcyjnej użytego mikroskopu (~450 nm) – bezpośrednio, bez numerycznej rekonstrukcji obrazu.

Ponieważ nieliniowość „przeniesiono” ze znaczników do podłoża, mikroskopię TAB można zrealizować na standardowym, skaningowym mikroskopie konfokalnym – wystarczy tani laser bliskiej podczerwieni i zmiana zestawu filtrów. Zespół pokazał obserwację in situ przemiany cienkiej warstwy złota w nanowyspy pod wpływem lasera oraz bezznacznikowe uwidocznienie wewnętrznej struktury pojedynczej komórki drożdży. Analiza zależności sygnału od mocy wzbudzenia pozwala dodatkowo odróżnić zwykłe osłabienie światła od oddziaływań bliskiego pola (np. wygaszania luminescencji) między próbką a podłożem. Praca otwiera nowy kierunek badań; symulacje wskazują, że cienkie, płaskie i silniej nieliniowe podłoża lawinowe mogą poprawić rozdzielczość do ok. 100 nm.


unia flaga